Samba Panchashika – సాంబపంచాశికా
పుష్ణన్ దేవానమృతవిసరైరిందుమాస్రావ్య సమ్యగ్
భాభిః స్వాభీ రసయతి రసం యః పరం నిత్యమేవ |
క్షీణం క్షీణం పునరపి చ తం పూరయత్యేవమీదృగ్
దోలాలీలోల్లసితహృదయం నౌమి చిద్భానుమేకమ్ ||
శబ్దార్థత్వవివర్తమానపరమజ్యోతీరుచో గోపతే-
-రుద్గీథోఽభ్యుదితః పురోఽరుణతయా యస్య త్రయీమండలమ్ |
భాస్యద్వర్ణపదక్రమేరితతమః సప్తస్వరాశ్వైర్వియ-
-ద్విద్యాస్యందనమున్నయన్నివ నమస్తస్మై పరబ్రహ్మణే || 1 ||
ఓమిత్యంతర్నదతి నియతం యః ప్రతిప్రాణి శబ్దో
వాణీ యస్మాత్ప్రసరతి పరా శబ్దతన్మాత్రగర్భా |
ప్రాణాపానౌ వహతి చ సమౌ యో మిథో గ్రాససక్తౌ
దేహస్థం తం సపది పరమాదిత్యమాద్యం ప్రపద్యే || 2 ||
యస్త్వక్చక్షుఃశ్రవణరసనాఘ్రాణపాణ్యంఘ్రివాణీ-
-పాయూపస్థస్థితిరపి మనోబుద్ధ్యహంకారమూర్తిః |
తిష్ఠత్యంతర్బహిరపి జగద్భాసయన్ద్వాదశాత్మా
మార్తండం తం సకలకరణాధారమేకం ప్రపద్యే || 3 ||
యా సా మిత్రావరుణసదనాదుచ్చరంతో త్రిషష్టిం
వర్ణానత్ర ప్రకటకరణైః ప్రాణసంగాత్ప్రసూతాన్ |
తాం పశ్యంతీం ప్రథమముదితాం మధ్యమాం బుద్ధిసంస్థాం
వాచం వక్త్రే కరణవిశదాం వైఖరీం చ ప్రపద్యే || 4 ||
ఊర్ధ్వాధఃస్థాన్యతనుభువనాన్యంతరా సంనివిష్టా
నానానాడిప్రసవగహనా సర్వభూతాంతరస్థా |
ప్రాణాపానగ్రసననిరతైః ప్రాప్యతే బ్రహ్మనాడీ
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా || 5 ||
న బ్రహ్మాండవ్యవహితపథా నాతిశీతోష్ణరూపా
నో వా నక్తందివగమమితాఽతాపనీయాపరాహుః |
వైకుంఠీయా తనురివ రవే రాజతే మండలస్థా
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా || 6 ||
యత్రారూఢం త్రిగుణవపుషి బ్రహ్మ తద్బిందురూపం
యోగీంద్రాణాం యదపి పరమం భాతి నిర్వాణమార్గః |
త్రయ్యాధారః ప్రణవ ఇతి యన్మండలం చండరశ్మే-
-రంతః సూక్ష్మం బహిరపి బృహన్ముక్తయేఽహం ప్రపన్నః || 7 ||
యస్మిన్సోమః సురపితృనరైరన్వహం పీయమానః
క్షీణః క్షీణః ప్రవిశతి యతో వర్ధతే చాపి భూయః |
యస్మిన్వేదా మధుని సరఘాకారవద్భాంతి చాగ్రే
తచ్చండాంశోరమితమమృతం మండలస్థం ప్రపద్యే || 8 ||
ఐంద్రీమాశాం పృథుకవపుషా పూరయిత్వా క్రమేణ
క్రాంతాః సప్త ప్రకటహరిణా యేన పాదేన లోకాః |
కృత్వా ధ్వాంతం విగలితబలివ్యక్తి పాతాలలీనం
విశ్వాలోకః స జయతి రవిః సత్త్వమేవోర్ధ్వరశ్మిః || 9 ||
ధ్యాత్వా బ్రహ్మ ప్రథమమతను ప్రాణమూలే నదంతం
దృష్ట్వా చాంతః ప్రణవముఖరం వ్యాహృతీః సమ్యగుక్త్వా |
యత్తద్వేదే తదితి సవితుర్బ్రహ్మణోక్తం వరేణ్యం
తద్భర్గాఖ్యం కిమపి పరమం ధామగర్భం ప్రపద్యే || 10 ||
త్వాం స్తోష్యామి స్తుతిభిరితి మే యస్తు భేదగ్రహోఽయం
సైవావిద్యా తదపి సుతరాం తద్వినాశాయ యుక్తః |
స్తౌమ్యేవాహం త్రివిధముదితం స్థూలసూక్ష్మం పరం వా
విద్యోపాయః పర ఇతి బుధైర్గీయతే ఖల్వవిద్యా || 11 ||
యోఽనాద్యంతోఽప్యతనురగుణోఽణోరణీయాన్మహీయా-
-న్విశ్వాకారః సగుణ ఇతి వా కల్పనాకల్పితాంగః |
నానాభూతప్రకృతివికృతీర్దర్శయన్భాతి యో వా
తస్మై తస్మై భవతు పరమాదిత్య నిత్యం నమస్తే || 12 ||
తత్త్వాఖ్యానే త్వయి మునిజనాః నేతి నేతి బ్రువంతః
శ్రాంతాః సమ్యక్త్వమితి న చ తైరీదృశో వేతి చోక్తః |
తస్మాత్తుభ్యం నమ ఇతి వచోమాత్రమేవాస్మి వచ్మి
ప్రాయో యస్మాత్ప్రసరతి తరాం భారతీ జ్ఞానగర్భా || 13 ||
సర్వాంగీణః సకలవపుషామంతరే యోఽంతరాత్మా
తిష్ఠన్కాష్ఠే దహన ఇవ నో దృశ్యసే యుక్తిశూన్యైః |
యశ్చ ప్రాణారణిషు నియతైర్మథ్యమానాసు సద్భి-
-ర్దృశ్యం జ్యోతిర్భవసి పరమాదిత్య తస్మై నమస్తే || 14 ||
స్తోతా స్తుత్యః స్తుతిరితి భవాన్కర్తృకర్మక్రియాత్మా
క్రీడత్యేకస్తవ నుతివిధావస్వతంత్రస్తతోఽహమ్ |
యద్వా వచ్మి ప్రణయసుభగం గోపతే తచ్చ తథ్యం
త్వత్తో హ్యన్యత్కిమివ జగతాం విద్యతే తన్మృషా స్యాత్ || 15 ||
జ్ఞానం నాంతఃకరణరహితం విద్యతేఽస్మద్విధానాం
త్వం చాత్యంతం సకలకరణాగోచరత్వాదచింత్యః |
ధ్యానాతీతస్త్వమితి న వినా భక్తియోగేన లభ్య-
-స్తస్మాద్భక్తిం శరణమమృతప్రాప్తయేఽహం ప్రపన్నః || 16 ||
హార్దం హంతి ప్రథమముదితా యా తమః సంశ్రితానాం
సత్త్వోద్రేకాత్తదను చ రజః కర్మయోగక్రమేణ |
స్వభ్యస్తా చ ప్రథయతితరాం సత్త్వమేవ ప్రపన్నా
నిర్వాణాయ వ్రజతి శమినాం తేఽర్క భక్తిస్త్రయీవ || 17 ||
తామాసాద్య శ్రియమివ గృహే కామధేనుం ప్రవాసే
ధ్వాంతే భాతిం ధృతిమివ వనే యోజనే బ్రహ్మనాడిమ్ |
నావం చాస్మిన్విషమవిషయగ్రాహసంసారసింధౌ
గచ్ఛేయం తే పరమమమృతం యన్న శీతం న చోష్ణమ్ || 18 ||
అగ్నీషోమావఖిలజగతః కారణం తౌ మయూఖైః
సర్గాదానే సృజసి భగవన్హ్రాసవృద్ధిక్రమేణ |
తావేవాంతర్విషువతి సమౌ జుహ్వతామాత్మవహ్నౌ
ద్వావప్యస్తం నయసి యుగపన్ముక్తయే భక్తిభాజామ్ || 19 ||
స్థూలత్వం తే ప్రకృతిగహనం నైవ లక్ష్యం హ్యనంతం
సూక్ష్మత్వం వా తదపి సదసద్వ్యక్త్యభావాదచింత్యమ్ |
ధ్యాయామీత్థం కథమవిదితం త్వామనాద్యంతమంత-
-స్తస్మాదర్క ప్రణయిని మయి స్వాత్మనైవ ప్రసీద || 20 ||
యత్తద్వేద్యం కిమపి పరమం శబ్దతత్త్వం త్వమంత-
-స్తత్సద్వ్యక్తిం జిగమిషు శనైర్లాతి మాత్రా కలాః ఖే |
అవ్యక్తేన ప్రణవవపుషా బిందునాదోదితం స-
-చ్ఛబ్దబ్రహ్మోచ్చరతి కరణవ్యంజితం వాచకం తే || 21 ||
ప్రాతఃసంధ్యారుణకిరణభాగృఙ్మయం రాజసం య-
-న్మధ్యే చాపి జ్వలదివ యజుః శుక్లభాః సాత్త్వికం వా |
సాయం సామాస్తమితకిరణం యత్తమోల్లాసి రూపం
సాహ్నః సర్గస్థితిలయవిధావాకృతిస్తే త్రయీవ || 22 ||
యే పాతాలోదధిమునినగద్వీపలోకాధిబీజ-
-చ్ఛందోభూతస్వరముఖనదత్సప్తసప్తిం ప్రపన్నాః |
యే చైకాశ్వం నిరవయవవాగ్భావమాత్రాధిరూఢం
తే త్వామేవ స్వరగుణకలావర్జితం యాంత్యనశ్వమ్ || 23 ||
దివ్యం జ్యోతిః సలిలపవనైః పూరయిత్వా త్రిలోకీ-
-మేకీభూతం పునరపి చ తత్సారమాదాయ గోభిః |
అంతర్లీనో విశసి వసుధాం తద్గతః సూయసేఽన్నం
తచ్చ ప్రాణాంస్త్వమితి జగతాం ప్రాణభృత్సూర్య ఆత్మా || 24 ||
అగ్నీషోమౌ ప్రకృతిపురుషౌ బిందునాదౌ చ నిత్యౌ
ప్రాణాపానావపి దిననిశే యే చ సత్యానృతే ద్వే |
ధర్మాధర్మౌ సదసదుభయం యోఽంతరావేశ్య యోగీ
వర్తేతాత్మన్యుపరతమతిర్నిర్గుణం త్వాం విశేత్సః || 25 ||
గర్భాధానప్రసవవిధయే సుప్తయోరిందుభాసా
సాపత్న్యేనాభిముఖమివ ఖే కాంతయోర్మధ్యసంస్థః |
ద్యావాపృథ్వ్యోర్వదనకమలే గోముఖైర్బోధయిత్వా
పర్యాయేణాపిబసి భగవన్ షడ్రసాస్వాదలోలః || 26 ||
సోమం పూర్ణామృతమివ చరుం తేజసా సాధయిత్వా
కృత్వా తేనానలముఖజగత్తర్పర్ణం వైశ్వదేవమ్ |
ఆమావస్యం విఘసమివ ఖే తత్కలాశేషమశ్నన్
బ్రహ్మాండాంతర్గృహపతిరివ స్వాత్మయాగం కరోషి || 27 ||
కృత్వా నక్తందినమివ జగద్బీజమావ్యక్తికం య-
-త్తత్రైవాంతర్దినకర తథా బ్రాహ్మమన్యత్తతోఽల్పమ్ |
దైవం పిత్ర్యం క్రమపరిగతం మానుషం చాల్పమల్పం
కుర్వన్కకుర్వన్కలయసి జగత్పంచధావర్తనాభిః || 28 ||
తత్త్వాలోకే తపన సుదినే యే పరం సంప్రబుద్ధాః
యే వా చిత్తోపశమరజనీయోగనిద్రాముపేతాః |
తేఽహోరాత్రోపరమపరమానందసంధ్యాసు సౌరం
భిత్త్వా జ్యోతిః పరమపరమం యాంతి నిర్వాణసంజ్ఞమ్ || 29 ||
ఆబ్రహ్మేదం నవమివ జగజ్జంగమస్థావరాంతం
సర్గే సర్గే విసృజసి రవే గోభిరుద్రిక్తసోమైః |
దీప్తైః ప్రత్యాహరసి చ లయే తద్యథాయోని భూయః
సర్గాంతాదౌ ప్రకటవిభవాం దర్శయన్రశ్మిలీలామ్ || 30 ||
శ్రిత్వా నిత్యోపచితముచితం బ్రహ్మతేజః ప్రకాశం
రూపం సర్గస్థితిలయముచా సర్వభూతేషు మధ్యే |
అంతేవాసిష్వివ సుగురుణా యః పరోక్షః ప్రకృత్యా
ప్రత్యక్షోఽసౌ జగతి భవతా దర్శితః స్వాత్మనాత్మా || 31 ||
లోకాః సర్వే వపుషి నియతం తే స్థితాస్త్వం చ తేషా-
-మేకైకస్మిన్యుగపదగుణో విశ్వహేతోర్గుణీవ |
ఇత్థంభూతే భవతి భగవన్న త్వదన్యోఽస్మి సత్యం
కిం తు జ్ఞస్త్వం
